ETIAS nisi si një propozim më i gjerë sigurie për Schengenin, jo si masë e Brexit-it

Shumë para se ETIAS të bëhej pjesë e zakonshme e titujve të udhëtimit, Komisioni Evropian paraqiti propozimin e tij të parë formal për skemën. Siç u publikua, plani e bëri të qartë një gjë që në fillim: Sistemi Evropian i Informacionit dhe Autorizimit të Udhëtimit nuk ishte përgjigje ndaj Brexit-it. Ishte pritur prej disa vitesh dhe bazohej mbi ESTA-n e Shteteve të Bashkuara.

Qëllimi ishte të identifikoheshin rreziqet e mundshme të lidhura me vizitorët pa vizë para se ata të arrinin te kufiri i jashtëm i zonës Schengen. Ky artikull shqyrton se si u paraqit ai propozim i hershëm në kohën e publikimit.

Photo by John McArthur on Unsplash

Çfarë synonte të bënte propozimi

ETIAS u përshkrua si një sistem i automatizuar për të identifikuar çdo rrezik të lidhur me vizitorët pa vizë që udhëtojnë drejt zonës Schengen. Të gjithë shtetasit jashtë BE-së pa vizë që planifikonin një udhëtim të tillë do të duhej të aplikonin online, ose përmes një aplikacioni celular, para nisjes.

Qëllimi i deklaruar ishte të sinjalizoheshin personat që mund të përbënin rrezik për migrim të parregullt, siguri apo shëndet para se të mbërrinin te kufiri, duke forcuar kufirin e jashtëm dhe duke i lejuar njëkohësisht udhëtarët në rregull të kalonin pa pengesa. Aplikimet do të kontrolloheshin me bazat ekzistuese të të dhënave për të parë nëse një person kishte të dhëna penale ose kishte tejkaluar qëndrimin në të kaluarën, dhe sistemi do të drejtohej nga një Njësi Qendrore e ETIAS-it nën Agjencinë Evropiane të Rojës Kufitare dhe Bregdetare.

Fushëveprimi, kostoja dhe rruga përpara

Për nga fushëveprimi, ETIAS do të zbatohej për udhëtimet nga vendet e treta drejt shteteve anëtare të Schengenit, përfshirë ato që atëherë nuk i zbatonin plotësisht rregullat e Schengenit, si Kroacia, Qiproja, Bullgaria dhe Rumania. Siç u publikua, propozimi vinte në dukje se shtetasit e Mbretërisë së Bashkuar dhe Irlandës — atëherë qytetarë të BE-së — nuk do të kishin nevojë për ETIAS, duke sinjalizuar gjithashtu se, pas Brexit-it, udhëtarët britanikë mund të trajtoheshin më vonë si shtetas të vendeve të treta.

Për nga kostoja, propozimi i vitit 2016 caktoi një tarifë prej 5 eurosh për udhëtarët mbi 18 vjeç, me autorizimin të vlefshëm për hyrje të shumëfishta gjatë pesë viteve ose deri sa të skadonte dokumenti i udhëtimit. Tarifa synonte ta bënte sistemin vetëfinancues kundrejt një kostoje të vlerësuar zhvillimi prej 212 milionë eurosh dhe kostove vjetore operative prej 85 milionë eurosh. Pritej që aplikimi të mos zgjaste më shumë se dhjetë minuta, të mund të dorëzohej nga një palë e tretë dhe, në shumicën e rasteve, të miratohej automatikisht me email brenda pak minutash. Propozimi më pas do të kalonte në Parlamentin Evropian dhe Këshillin, ndërsa Komisioni shpresonte që ETIAS të mund të ishte operacional deri në 2020 ose 2021. Për mënyrën se si funksionon sistemi sot, shihni këtë përmbledhje të ETIAS.

Photo by Jerry Zhang on Unsplash